آیا فلسفه اسلامی برای انسان معاصر و دنیای امروز حرف جدیدی میتواند داشته باشد؟

_فلسفه چون ماهیت عقلی دارد، امری فرازمانی و فرامکانی است. فلسفه و تفکر هیچگاه کهنه نمیشود.  امروزه در هر دانشگاهی که دپارتمان فلسفه غرب داشته باشید فلسفه را از یونان آغاز میکنند.  همچنان محور بسیاری از مباحث آثار و دیدگاه های فلاسفه یونانی مانند افلاطون و ارسطو است، با اینکه افلاطون و ارسطو بیش از دو هزار سال پیش زندگی میکردند و زندگی امروز، تفکر امروز و تمدن امروز تفاوت بنیادی با آن دوره دارد. اما همچنان دربارۀ آراء فیثاغورس، پارمنیدس، سقراط،  افلاطون،ارسطو، و افلوطین  امروزه تحقیق میکنند، پایان نامه، کتاب و مقاله مینویسند و همایش و کنگره برگزار میکنند. دلیل اینکه فیلسوفان امروز فلسفه افلاطون،ارسطو و افلوطین و دیگران را مطالعه میکنند این است که احساس میکنند به آن نیاز دارند. فلسفۀ اسلامی پیشرفته تر از فلسفه یونانی است و عرصه های جدیدی در آن مطرح است. قوام فلسفه به تفکر عقلی است و بشر تا بشر است به تفکر عقلی نیازمند است و میخواهد ببیند که دیگران چگونه با هستی،معرفت،انسان و جامعه مواجه می شوند.  فلسفه اسلامی در عرصه های گوناگون هستی شناسی و معرفت شناسی و دیگر عرصه ها دیدگاه هایی متفاوتی دارد که

لازم است معرفی شود.

 

آیا به اعتقاد شما فلسفه اسلامی قدرت تأثیرگذاری بر اندیشه فلسفه غرب را دارد؟

_قطعا همینطور است، چنانکه ما هم از فلسفۀ غرب استفاده می کنیم. بحث تقابل مطرح نیست، بلکه گفتگو و تعامل مهم است. فلسفه حاصل تفکر عقلی بشر است. تعامل و گفتگوی فیلسوفان با یکدیگر میتواند کل معرفت بشر را ارتقاء بدهد. ما میتوانم از فلسفه غرب اموری را بیاموزیم کما اینکه می آموزیم. فلسفه غرب امروزه در کشور ما ترجمه و تدریس میشود. روش مواجهه ما با فلسفه غرب یا هرفلسفه ای طرد و انکار نیست. ما کوشش میکنیم با فلسفه ها آشنا شویم، بررسی کنیم و احیانا نقدی اگر داریم ارائه بدهیم و اگر نکات مثبتی در آنها هست استفاده کنیم. ما معتقدیم فلسفه اسلامی هم اگر به دنیا معرفی شود و آنها هم مواجهه منطقی با فلسفه اسلامی داشته باشند میتوانند از تجربه فیلسوفان اسلامی بهره های بسیاری ببرند و پاسخ بسیاری از پرسش های خودشان را در فلسفه اسلامی پیداکنندو در کل،آشنایی فرهنگ ها با یکدیگر مایه رشد و برکت است. آن چیزی که منفی و نامناسب است،این است که فرهنگ های دیگر را بدون اینکه بدرستی بشناسیم طرد ورد بکنیم.

 

یعنی شما برای هم اندیشی های فلسفی و اندیشه هایی که مقابل اندیشه های شما هستند احترام قائل هستید؟

_ما از همه اندیشه ها استقبال می کنیم و کوشش میکنیم آنهارا بفهمیم و منصفانه در باب آنها داوری و آنها را ارزیابی کنیم. همۀ یافته های بشری مورد احترام هستند؛ منتها چیزی که ما با آن مخالفیم تقلید و تعصب در تفکر است. اینکه فکری از جایی وارد بشود و ما بدون اینکه بررسی و ارزیابی بکنیم،تحت تأثیر قرار بگیریم و منفعلانه آن را بپذیریم، با  روحیه فلسفی و مشی فیلسوفانه ناسازگار است. فیلسوف هر سخنی را که میشنود،وظیفه دارد آن را با ترازوی منطق ارزیابی کند؛ تعصب نژادی،مذهبی و قومی هم  نباید در این میان راه داشته باشد. البته متأسفانه در بسییاری از موارد  تعصبات نژادی و فرهنگی و دینی مانع شده که به فلسفه های دیگر توجه کنند و از آن بهره بگیرند. و متأسفانه باید بگوییم در غرب چنین اتفاقی افتاده است.این نگاه متعصبانه غربیان نسبت به فلسفه اسلامی وجود داشته و مانع از این شده که آنها فلسفه اسلامی را درست بشناسند واز آن بهرمند شوند.

@dr_fanaei