اینکه ملاصدرا می‌گوید برخی انسان‌ها پس از این دنیا به شکل یک حیوان ظاهر می‌شوند، چه جنبه‌ای از انسان را مدنظر دارد که به شکل حیوان درمی‌آید؟

 

🖋 مراد ملاصدرا تمام ملکات نفسانی و شخص آدمی است. شخص انسان، نه صرفاً بدن و نه صرفاً روح او به‌شمار می‌آید. نه اینکه مثلاً انسانی به شکل میمون می‌شود، بلکه در همین عالم مادی هم میمون بوده است؛ منتهی قالب بشری او مانع مشاهدۀ میمون بودن او بوده است. گرگ به‌سبب رفتارش گرگ است یا به‌واسطۀ بدن‌اش گرگ به‌شمار می‌آید؟ در واقع از اختلاف شکل حیوانات، خُلقیات آن‌ها پیدا نشده است، بلکه از خُلقیات متفاوت حیوانات، اَشکال متفاوت آن‌ها پیدا شده است. خُلق و خوی، اصل است. به عبارت دیگر بدن، نتیجۀ اخلاق است و از اختلاف خُلقیات حیوانات، شکل حیوانات تفاوت یافته است. بنابراین انسانی که گرگ‌صفت است، همین حالا هم گرگ است! هر چه صفات رذیله در انسان بیشتر شود، عقل او ضعیف‌تر می‌شود. اگر عقل آدمی فعال باشد، آن صفات حیوانی بر او غلبه نمی‌یابند. انسان‌ها با توجه به ملکات نفسانی که در دنیا کسب کرده‌اند، پس از مرگ، به صورت آن صفات ظاهر می‌شوند. اگر خوی درندگی دارند، به صورت گرگ می‌شوند. 

 

 

📕 کتاب ”کلمات مکنونه” 

شرح استاد ابراهیمی دینانی بر الکلمات المکنونة ملامحسن فیض کاشانی، ص 375