✅اهمیّت و ضرورت اخلاق در ادیان🔻
🔸اخلاق در ادیان چه اهمیّت و ضرورتی دارد؟ ارزش‌های اخلاقی چگونه نقش تقریب میان ادیان را بازی خواهند کرد ؟ ادیان توحیدی تا چه اندازه مخاطبان و متدینان خود را به اصول اخلاقی تشویق و برانگیخته‌اند؟ اصول و آرمان‌های اخلاقی چگونه تبیین و ترویج شده‌اند؟
🔸کلیات و بنیادهای اخلاق فراگیر و مشترک میان همة ادیان و اقوام است و انسان هم دارای اختیار، اراده و وجدان بوده، از این‌رو گرایش به خوبی‌ها در او به ودیعت نهاده شده، و ردپای گرایش به آرمان‌های اخلاقی، در همة ادیان حتی ادیان غیرتوحیدی و بشری به چشم می‌خورد.
🔸در این فصل برآنیم تا مروری کوتاه داشته باشیم از سرخط‌هایی کلی از رویکرد‌های ادیان بشری تا ادیان توحیدی نسبت به جایگاه و اهمیّت اخلاق.
✅اخلاق صدای مشترک ادیان
🔹زبان اخلاق زبان فطرت است و
فطرت حقیقت مشترک همة انسان‌هاست، این چنین است که در تمام ادیان، اخلاق نسبت به دیگر عناصر، دارای شرافت و جایگاه بلندتری است و محور اتحاد میان آنان به حساب می‌آید، چه آنکه اختلاف پیروان ادیان و مذاهب در حوزه‌های اعتقادی و شرعی امری طبیعی و رایج بوده است اما در اصول بنیادین اخلاق و قواعد آن، مانند خوبی عدل و بدی ظلم، میان آنان تا حد اتفاق نظر هست. از این‌رو فضائلی مانند صداقت، امانت، حیا، عفت، وفای به عهد و عدم تعرض به مال و جان دیگران، اصول مشترک همة ادیان است.
🔹در کتاب اخلاق در شش دین جهان آمده است، اغلب ادیان با صفاتی مانند تواضع، صداقت و مهربانی موافق هستند.
🔹از جمله مشترکات میان ادیان قاعدة زرین یا طلایی که قاعده‌ای معروف و بین‌الادیانی است، قاعدة زرین حالت ایجابی آن است که "هر آنچه برای خود می‌پسندی برای دیگران نیز بپسند" که در همة ادیان توحیدی و غیرتوحیدی انگیزه‌ای مهم به‌منظور رفتارهای درست با دیگران مورد توجه واقع شده است. به جنبة سلبی آن یعنی "آنچه برای خود نمی‌پسندی برای دیگران نیز نبپسند" نیز قاعدة سیمین یا نقره ای گفته می‌شود. البته قاعده برنزی آن نیز کم وبیش در گفت و گوهای اخلاقی مطرح است، به این بیان که " با دیگران چنان رفتار کن که دوست دارند با آن ها رفتار شود."
🔹در ادبیات اسلامی نیز تأکید بر حرمت و کرامت انسانی در قالب قاعدة اخلاقی زرین به‌خوبی آمده است، در نامة امام علی (ع) به فرزندش با همین نگاه، می‌فرماید: ملاک رضایت و نارضایتی خویش را خوشایندی و ناخوشایندی دیگران قرار بده. ایشان خطاب به امام حسن (ع) می‌فرمایند: پسرم! خویشتن را معیار و مقیاس قضاوت بین خود و دیگران قرار بده؛ پس آنچه را برای خود دوست می‌داری برای دیگران دوست بدار و آنچه را که برای خود نمی‌پسندی برای دیگران نیز مپسند. ستم مکن؛ همان‌گونه که دوست نداری به تو ستم شود. نیکی کن؛ همان‌طور که دوست داری نسبت به تو نیکی کنند. برای خویشتن چیزی را زشت بدان که همان را برای دیگری قبیح می‌شماری؛ به همان چیز برای مردم راضی باش که برای خود می‌پسندی . یا در حدیثی از امام صادق (ع) آمده است که سید‌الاعمال ثلاثه انصاف‌الناس من نفسک حتی لاترضی بشی الا رضیت لهم مثله .
🔹در این حدیث به بزرگترین ارزش‌های اخلاقی انصاف دانسته شده که به چیزی راضی نشی جز آنچه برای خود می‌خواهی.
🔹البته می‌توان مواردی از روایات که بیانگر قواعد کلی است مانند آنجا که گفته شده کلید یا ریشة همة خوبی‌ها یا بدی‌ها در فلان چیز است را قواعد زرین نام گذاشت، چرا که نوعاً اشاره به مواردی از اصول اخلاقی دارد که برای همة انسان‌های زینت داده شده به عقل و فطرت، قابل پذیرش و تأیید است، مانند تشویق به راست‌گویی یا ملامت بر دروغ‌گویی.
✍️ مطالب فوق صفحه آغازین از جستار اول کتاب مقدمه علم اخلاق بود که به اهمیت و ضرورت اخلاق در ادیان پرداخته که پس از این مقدمه به صورت مورد پژوهی اشاراتی به نقش و جایگاه اخلاق در ادیان مختلف توحیدی و غیر توحیدی می پردازد.
🌺کانال فرهنگی - اخلاقی #دواک🔻